ตลาดสมุนไพรในประเทศอินเดีย

ปัจจุบัน ผู้บริโภคชาวอินเดียให้ความสำคัญกับความปลอดภัยและผลข้างเคียงจากการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของสารเคมีเป็นอย่างมาก ประกอบกับรายได้ครัวเรือนที่เพิ่มขึ้น และกระแสความนิยมในสินค้ารักสุขภาพที่ผลิตจากพืชหรือวัตถุดิบธรรมชาติ ทำให้ตลาดผลิตภัณฑ์สมุนไพรในอินเดียมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยคาดว่าจะขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ 18 ต่อปีในช่วงปี 2019-2024

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรในตลาดอินเดียสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวหน้าและผิวกาย (Personal Care)
ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง (Cosmetics)
ผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ (Health Care)

ในจำนวนนี้ ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวหน้าและผิวกาย รวมถึงผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง มีส่วนแบ่งการตลาดสูงที่สุด และคาดว่าจะมีอัตราการเติบโตที่รวดเร็วกว่ากลุ่มผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ
ผู้ประกอบการในอินเดียหลายรายเริ่มพัฒนาและเพิ่มการใช้พืชธรรมชาติเป็นส่วนผสมหลักในผลิตภัณฑ์ เช่น น้ำยากุหลาบปรับสภาพผิว และผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวหน้า ซึ่งได้รับความนิยมและมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง คาดว่าผลิตภัณฑ์เหล่านี้จะมีบทบาทสำคัญในตลาดอินเดียในอนาคต โดยเฉพาะในพื้นที่อินเดียตอนใต้ที่กระแสการบริโภคผลิตภัณฑ์สมุนไพรเติบโตอย่างรวดเร็ว

ตลาดผลิตภัณฑ์สมุนไพรในอินเดียจึงนับเป็นโอกาสที่น่าสนใจสำหรับธุรกิจที่ต้องการขยายตลาดในกลุ่มผู้บริโภครักสุขภาพและใส่ใจสิ่งแวดล้อม

การเพิ่มขึ้นของประชากรอินเดียอย่างรวดเร็วส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและพฤติกรรมผู้บริโภคอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในด้านการดูแลสุขภาพ สมุนไพรจากธรรมชาติได้รับความนิยมอย่างมากในฐานะตัวช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันร่างกาย ป้องกันโรคต่างๆ และบำรุงสุขภาพ

อินเดียมีความได้เปรียบจากการเป็นแหล่งรวมสมุนไพรหลากหลายชนิด ซึ่งสามารถนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพและสุขอนามัย โดยมองว่าสมุนไพรเป็น “อาหาร” มากกว่า “ยา” เพราะผลิตจากวัตถุดิบธรรมชาติที่ปลอดภัย

ผู้บริโภคชาวอินเดียยังให้ความสำคัญกับ แบรนด์ และความไว้วางใจในสินค้า ซึ่งสร้างขึ้นจากการประชาสัมพันธ์ การบอกต่อ และการสร้างการรับรู้ที่ดี นอกจากนี้ บรรจุภัณฑ์ที่ดึงดูดใจและประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการตัดสินใจซื้อ

หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ส่งเสริมการใช้สมุนไพรในอินเดียคือ อายุรเวท (Ayurveda) หรือศาสตร์แห่งชีวิต (Science of Life) ซึ่งเป็นศาสตร์การรักษาเก่าแก่ที่มีอายุยาวนานกว่า 5,000 ปี ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา กระแสอายุรเวทได้รับความนิยมทั่วโลก โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา ยุโรป และญี่ปุ่น ที่ยาตำรับอายุรเวทถูกใช้ในรูปแบบผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

รัฐบาลอินเดียได้มีบทบาทสำคัญในการผลักดันอายุรเวทให้เป็นที่รู้จักในระดับสากล ผ่าน กระทรวงอายุรเวท โยคะ ธรรมชาติบำบัด อูนานี สิทธะ และโฮมีโอพาธี (Ministry of AYUSH) ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2014 กระทรวงนี้ได้ทำข้อตกลงความร่วมมือกับต่างประเทศในด้านการแพทย์แผนดั้งเดิม การวิจัย และความร่วมมือทางวิชาการ รวมถึงการจัดตั้ง “Ayush Information Cells” ในกว่า 38 ประเทศ เช่น มาเลเซีย ออสเตรเลีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ รัสเซีย และสวิตเซอร์แลนด์

ดังนั้นการเติบโตของประชากรอินเดียผนวกกับความนิยมในสมุนไพรและศาสตร์อายุรเวท ได้สร้างโอกาสอันมหาศาลในอุตสาหกรรมสุขภาพและผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ ทั้งภาครัฐและเอกชนต่างมีบทบาทในการผลักดันให้สมุนไพรอินเดียเป็นที่ยอมรับทั่วโลก โดยมีรากฐานที่มั่นคงจากนโยบายและความเชี่ยวชาญที่สืบทอดกันมานานนับพันปี

มูลค่าตลาดของสมุนไพร (ภาพรวม) ประมาณ 56.6 ล้านเหรียญสหรัฐฯ และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 188.6 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2026 โดยมีอัตราการขยายตัวร้อยละ 38.5 ต่อปี

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์สมุนไพรของอินเดียมีแบรนด์และประเภทของผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย และสามารถหาซื้อได้ทั่วไป ประกอบกับชาวอินเดียในปัจจุบันให้ความสำคัญกับสุขภาพและนิยมการรักษาโดยธรรมชาติไม่ใช้สารเคมี จึงทำให้ตลาดผลิตภัณฑ์สมุนไพรขยายตัวอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม ตลาดอินเดียยังคงมีการแข่งขันที่ค่อนข้างสูง

ตลาดสมุนไพรของอินเดียมีจุดเด่นที่การนำศาสตร์อายุรเวท ซึ่งเป็นตำรับยาแผนโบราณ ผสานกับการบำบัดและดูแลสุขภาพในรูปแบบองค์รวม มาใช้เป็นหัวใจสำคัญในกลยุทธ์การประชาสัมพันธ์และการสื่อสารการตลาด โดยไม่ได้แยกผลิตภัณฑ์สมุนไพรออกเป็นรายชนิดอย่างชัดเจน ไทยสามารถนำแนวทางนี้มาประยุกต์ใช้ โดยการนำเสนอ “การแพทย์แผนไทย-จีน (Traditional Thai-Chinese Medicine)” ในรูปแบบองค์รวม

ศาสตร์การแพทย์แผนไทยควรครอบคลุมทั้งการรักษาด้วยตำรับยาไทย การนวดแผนไทย การดูแลและป้องกันสุขภาพผ่านอาหารและเครื่องดื่ม สมุนไพรในผลิตภัณฑ์สกินแคร์และเครื่องสำอาง ตลอดจนอาหารเสริมต่าง ๆ ทั้งนี้ ควรเน้น มาตรฐานคุณภาพและความปลอดภัยในระดับสากล ควบคู่กันไป

นอกจากนี้ ไทยยังสามารถต่อยอดจุดแข็งจาก ชื่อเสียงของอาหารไทย ซึ่งเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก ด้วยการใช้ร้านอาหารไทยในต่างประเทศเป็นช่องทางประชาสัมพันธ์ เช่น การนำเสนอเมนูยอดนิยมอย่างต้มยำกุ้ง ที่ใช้สมุนไพรหลากชนิดเป็นวัตถุดิบหลัก พร้อมทั้งให้ความรู้แก่ผู้บริโภคชาวต่างชาติถึง สรรพคุณของสมุนไพรไทย ผ่านผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความนิยม เช่น ยาดม ยาหม่อง น้ำมันหอมระเหย และผลิตภัณฑ์สปา

อีกทั้ง การเชื่อมโยงสมุนไพรไทยกับการ ท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ โดยใช้ศาสตร์การแพทย์แผนไทย-จีน เช่น การนวดและสปา การฝังเข็ม ครอบแก้ว ยังสามารถสร้างประสบการณ์ที่น่าจดจำให้กับนักท่องเที่ยว พร้อมเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยในระดับสากลได้อย่างยั่งยืน

HS code: 33059040 Hair Dyes (Natural, Herbal or Synthetic); Hair Dyes (Natural, Herbal or Synthetic) สมุนไพรที่ใช้เกี่ยวกับบำรุงผม เส้นผม

อันดับ	ประเทศ	มูลค่า (เหรียญสหรัฐ)
		ปี 2019	ปี 2020	ปี 2021	ปี 2022
1	ไทย	397,620	570,072	364,547	718,947
2	จีน	575,634	215,566	377,311	337,027
3	อินโดนีเซีย			185,272	252,552
4	สเปน	225,492	160,639	228,114	193,704
5	อิตาลี		7,963	104,554	119,160

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

2. HS code: 30049011 Medicaments of Ayurvedic System Product Include: Food Supplement, Toothpaste, Ayurvedic Herbal Products, Vicks Vaporub, Herbal Medicince, Eno สมุนไพรที่เกี่ยวข้องกับยาอยุรเวช รวมทั้งส่วนผสมของยาสมุนไพร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

อันดับ	ประเทศ	มูลค่า (เหรียญสหรัฐ)
		ปี 2019	ปี 2020	ปี 2021	ปี 2022
1	สิงคโปร์	297,285	143,236	262,716	321,397
2	ศรีลังกา	189,343	99,175	314,560	314,408
3	ออสเตรเลีย	3,911			21,809
4	ไทย	2,980		4,996	1,035
5	สหรัฐอเมริกา	323		4,723	3,405

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

มาตรฐานความปลอดภัย คุณภาพ และประสิทธิภาพ
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรและยาเป็นส่วนสำคัญของระบบสุขภาพในอินเดีย การนำเข้าผลิตภัณฑ์เหล่านี้จำเป็นต้องปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐานที่รัฐบาลอินเดียกำหนด เพื่อรับรองความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และคุณภาพ
ใบอนุญาตจากหน่วยงานควบคุมมาตรฐาน
ผู้ผลิต ผู้บรรจุ ผู้ค้าส่ง และผู้นำเข้าผลิตภัณฑ์สมุนไพร ต้องได้รับใบอนุญาตจาก หน่วยงานควบคุมมาตรฐานและความปลอดภัยของยา (The Central Drugs Standard Control Organization: CDSCO) โดยจำนวนใบอนุญาตที่ต้องการขึ้นอยู่กับประเภทของธุรกิจ
ขั้นตอนการขออนุญาตนำเข้า
การยื่นขออนุญาตนำเข้าต้องดำเนินการผ่านบริษัทท้องถิ่นในอินเดีย โดยต้องเตรียมเอกสารดังนี้:
- รายละเอียดบริษัท
- ข้อมูลของตัวแทนบริษัทที่ยื่นคำขอ
- ใบรับรองการจดทะเบียนบริษัท
- แผนงานของบริษัท
เอกสารที่ใช้สำหรับการนำเข้า การนำเข้าผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องมีเอกสารสำคัญ เช่น
- Bill of Lading
- Airway Bill
- ใบกำกับสินค้า (Invoice)
- รายการบรรจุภัณฑ์ (Packing List)
- ใบรับรองแหล่งกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin)

ทั้งนี้ ระบบออนไลน์สามารถใช้กรอกข้อมูลและยื่นเอกสารเพื่อการตรวจสอบและประเมินสินค้าที่ด่านนำเข้า

5. มาตรการตรวจสอบคุณภาพ
หน่วยงานภาครัฐของอินเดียกำหนดให้มีการตรวจสอบคุณภาพพืชสมุนไพรอย่างเคร่งครัด แต่ในกรณีของผลิตภัณฑ์ที่เคยผ่านการตรวจสอบแล้ว อาจได้รับการยกเว้นการตรวจซ้ำ

6. การตรวจสอบและพิธีการศุลกากร
ก่อนที่ผลิตภัณฑ์สมุนไพรจะผ่านพิธีการศุลกากร จำเป็นต้องสุ่มตัวอย่างเพื่อตรวจสอบในห้องปฏิบัติการ สินค้าจะได้รับการปล่อยเมื่อผลการตรวจสอบยืนยันว่าผ่านมาตรฐานของอินเดีย นอกจากนี้ ยังต้องแสดงเอกสารรับรองแหล่งกำเนิดสินค้าที่ออกโดยหน่วยงานที่มีอำนาจในประเทศต้นทาง

7. ข้อกำหนดสำคัญสำหรับธุรกิจผลิตภัณฑ์สมุนไพรในอินเดีย

ใบอนุญาตการผลิตอายุรเวท
มาตรฐานคุณภาพต้องเป็นไปตามข้อกำหนดภายใต้ พระราชบัญญัติเครื่องสำอางและยา ปี 1940
การจดทะเบียนภาษีสินค้าและบริการ (GST) สำหรับธุรกิจที่มีผลประกอบการเกิน 2 ล้านรูปี
ใบอนุญาตจากหน่วยงานความปลอดภัยอาหาร (Food Standards and Safety Authority of India: FSSAI)

ลำดับ	หน่วยงาน	คำอธิบาย	Website
1	กระทรวงอายุศ (Ministry of Ayush)	กระทรวงอายุศก่อตั้งเมื่อปี 2014 เพื่อพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพของอินเดียและกำกับการสื่อสารประชาสัมพันธ์ให้เป็นไปอย่างเหมาะสม โดยมุ่งเน้นด้านการศึกษาและวิจัยในเรื่องอายุรเวท โยคะ การรักษาด้วยธรรมชาติการรักษาสมดุลของร่างกายและอาหารเสริม	https://ayushnext.ayush.gov.in
2	คณะกรรมการพืชสมุนไพรแห่งชาติ (National Medicinal Plants Board)	มีหน้าที่พัฒนากลสำหรับการประสานงานระหว่างกระทรวง กรม และองค์กรต่างๆ เพื่อการนำไปปฏิบัติในการส่งเสริม นโยบาย โครงการในภาพรวม ทั้งด้านการเก็บรักษา การเก็บเกี่ยว การค้าและการส่งออก	https://www.nmbp.nic.in
3	สมาคมผู้ผลิตสมุนไพรและเภสัชโภชนศาสตร์ของอินเดีย (Association of Herbal and Nutraceutical Manufacturers of India: AHNMI)	สมาคมผู้ผลิตสมุนไพรและเภสัชโภชนศาสตร์ของอินเดีย เกิดจากการรวมตัวของผู้ผลิตสมุนไพร เภสัชโภชนศาสตร์ และอาหารเสริม เพื่อการลดน้ำหนักของอินเดีย	http://ahnmo.in

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพรไทย-จีน
มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ

Thai-Chinese Herbal Information Center ✦ Huachiew Chalermprakiet University